-
W Pelplinie odnaleziono dwa nieznane kazania Augustyna
W Pelplinie odnaleziono dwa nieznane kazania Augustyna
W czerwcu 2026 roku poinformowano o ciekawym i ważnym odkryciu dokonanym w Bibliotece Diecezjalnej w Pelplinie. W XII-wiecznym łacińskim rękopisie, przechowywanym w Polsce, zidentyfikowano dwa nieznane dotąd kazania przypisywane św. Augustynowi z Hippony. Odkrycia dokonał prof. Christian Tornau, filolog klasyczny z Uniwersytetu w Würzburgu, który pracuje obecnie nad pierwszym krytycznym wydaniem tekstów we współpracy z zespołem Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum.
To wydarzenie warto zauważyć także dlatego, że rękopis znajduje się w Pelplinie. Polska biblioteka diecezjalna okazała się miejscem przechowania tekstu ważnego dla badań nad historią chrześcijaństwa zachodniego. Pelplin, znany między innymi z cennych zbiorów rękopiśmiennych i drukarskich, jeszcze raz przypomina, że także w polskich archiwach i bibliotekach mogą znajdować się materiały o znaczeniu międzynarodowym.
Odnalezione kazania dotyczą trudnego fragmentu z 1 Księgi Samuela 28, gdzie król Saul, odrzucony przez Boga i stojący wobec zagrożenia ze strony Filistynów, udaje się do kobiety wywołującej duchy w Endor. Na jego prośbę kobieta przywołuje Samuela, który zapowiada Saulowi klęskę i śmierć. Ten fragment od wieków budzi pytania: czy rzeczywiście pojawił się Samuel, czy było to oszustwo, złudzenie albo działanie dopuszczone przez Boga dla osądzenia nieposłusznego króla?
Augustyn w odnalezionych kazaniach nie daje łatwej odpowiedzi. Według badaczy przedstawia różne możliwości interpretacji i zostawia słuchaczom przestrzeń do namysłu. Z punktu widzenia historii teologii jest to bardzo cenne, bo pokazuje sposób pracy jednego z najważniejszych autorów chrześcijaństwa zachodniego. Augustyn miał ogromny wpływ na późniejsze myślenie Kościoła, zwłaszcza w sprawach łaski, grzechu, Kościoła i sposobu czytania Biblii.
Trzeba jednak powiedzieć także drugą rzecz. Doceniając Augustyna jako wybitnego myśliciela i świadka historii Kościoła, nie musimy przyjmować bez zastrzeżeń jego metody interpretacji Pisma. Szczególnie jego skłonność do alegorycznego czytania Biblii wywarła później bardzo szeroki, a często także szkodliwy wpływ na chrześcijańską interpretację tekstu biblijnego. Z konserwatywnego punktu widzenia Biblia powinna być czytana najpierw tak, jak jest napisana, w kontekście, z zaufaniem do jej prawdziwości i autorytetu.
Dlatego historia Saula i kobiety z Endor nie powinna być dla nas przede wszystkim okazją do spekulacji o świecie duchów, ale poważnym ostrzeżeniem. Saul wcześniej odwrócił się od posłuszeństwa Bogu, a w chwili kryzysu szukał odpowiedzi tam, gdzie Bóg tego zakazał. Tekst biblijny prowadzi więc do bardzo praktycznego wniosku: człowiek nie może zastępować zaufania do Boga religijną ciekawością, magią, manipulacją ani kontaktem z siłami duchowymi poza Bożym porządkiem.
Najbardziej uczciwie można więc powiedzieć, że odkrycie w Pelplinie jest ważne historycznie i naukowo. Dwa nieznane kazania Augustyna mogą pomóc lepiej poznać historię interpretacji Biblii i rozwój teologii zachodniej. Pierwsze krytyczne wydanie tekstów zapowiadane jest na koniec 2026 roku. Dla nas jednak najwyższym punktem odniesienia pozostaje nie Augustyn, ale samo Pismo Święte — czytane w kontekście, z wiarą w jego autorytet i z gotowością zastosowania go w życiu.
Źródła
Uniwersytet w Würzburgu: Two new sermons by St Augustine discovered
Diecezja Pelplińska: Niezwykłe odkrycie! Odnaleziono nieznane kazania św. Augustyna
RMF24: Sensacyjne odkrycie w Pelplinie: Dwa nieznane kazania św. Augustyna
-
DNA owiec i tajemnica rękopisów z Qumran — nowy film w Muzeum Biblii w Ustroniu
Zespół Muzeum Biblii w Ustroniu przygotował krótki film edukacyjny poświęcony niezwykłym badaniom nad Zwojami znad Morza Martwego. Film jest dostępny dla zwiedzających w trakcie wizyty w muzeum i pokazuje, jak współczesna nauka — w tym badania DNA — pomaga lepiej rozumieć starożytne rękopisy biblijne i świat, w którym były przepisywane.
Punktem wyjścia są badania opublikowane w 2020 roku w czasopiśmie naukowym „Cell”. Zespół naukowców z Tel Aviv University, Uppsala University, Israel Antiquities Authority i Weill Cornell Medicine analizował DNA zachowane w pergaminach, na których zapisano fragmenty Zwojów znad Morza Martwego. Ponieważ wiele z tych pergaminów wykonano ze skór zwierzęcych, przede wszystkim owczych, można było porównywać fragmenty rękopisów nie tylko na podstawie tekstu, pisma i wyglądu, ale także na podstawie ich biologicznego „śladu”.
Dzięki temu uczeni mogli sprawdzać, które fragmenty mogły pochodzić z tego samego rękopisu, a które należy raczej rozdzielić. Ma to duże znaczenie, ponieważ zwoje odkryte w rejonie Qumran zachowały się często w tysiącach niewielkich kawałków. Badanie DNA nie zastępuje pracy biblistów, paleografów i historyków, ale daje im dodatkowe narzędzie — podobne do sprawdzania, czy dwa kawałki bardzo starej układanki rzeczywiście należały do tego samego obrazu.
Szczególnie ciekawe okazało się to, że niektóre fragmenty wykonano nie ze skóry owczej, lecz z krowiej. To może wskazywać, że część rękopisów nie powstała bezpośrednio w pustynnym środowisku Qumran, ale mogła przybyć z innych miejsc. Takie wnioski pomagają lepiej zrozumieć, jak szeroko krążyły teksty biblijne i religijne w okresie Drugiej Świątyni, a więc w świecie bliskim czasom Pana Jezusa i początkom chrześcijaństwa.
Film przygotowany przez Muzeum Biblii w Ustroniu pokazuje tę historię bez sensacyjnego nadęcia. Nie chodzi o „odkrycie, które zmienia Biblię”, ale o spokojne i uczciwe poznawanie materialnych świadectw jej przekazu. Najbardziej uczciwym byłoby więc napisać: badania DNA skór, głównie owczych, z których wykonano pergaminy z Qumran, pomagają naukowcom lepiej porządkować fragmenty rękopisów i z większym szacunkiem patrzeć na drogę, jaką teksty biblijne przebyły przez wieki.
Źródło naukowe: https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(20)30552-3
Film Muzeum Biblii w Ustroniu: media/topic/000562/dna-zwojow-z-qumran-z-yt.mp4 -
Kodeks Sasson zmienia właściciela
W maju 2023 roku, na aukcji w Nowym Jorku wylicytowany został za kwotę 38mln dolarów o czym donosi prasa. W załączeniu notatki prasowe, równie z mediów polskojęzycznych.
Codex Sassoon sprzedany za 38,1 mln dolarów
W środę, 17 maja 2023 roku, w domu aukcyjnym Sotheby’s w Nowym Jorku sprzedano Codex Sassoon — jeden z najstarszych i najbardziej kompletnych zachowanych rękopisów Biblii hebrajskiej. Cena wyniosła 38,1 miliona dolarów. To bardzo ważna kwota: nie „około 38 milionów” w sensie luźnego streszczenia, ale właśnie 38,1 mln dolarów, jak podawały informacje po aukcji.
Kodeks został kupiony przez byłego ambasadora USA w Rumunii Alfreda H. Mosesa, działającego w imieniu American Friends of ANU. Rękopis ma trafić do ANU Museum of the Jewish People w Tel Awiwie, gdzie będzie dostępny publicznie. Depesze z dnia aukcji podawały, że nabywca kupił kodeks właśnie z myślą o przekazaniu go do tej instytucji.
Nie jest to „pierwsza Biblia” ani „najstarszy tekst biblijny” w ogóle. Takie skróty dobrze działają w nagłówkach, ale łatwo wprowadzają w błąd. Codex Sassoon jest rękopisem Biblii hebrajskiej — czyli Tanachu, obejmującego 24 księgi. Dla chrześcijan ten zbiór odpowiada zasadniczo Staremu Testamentowi, ale nie należy go mylić z całą Biblią chrześcijańską.
Wyjątkowość kodeksu polega na czym innym. To rękopis bardzo stary, datowany mniej więcej na przełom IX i X wieku, a zarazem niemal kompletny. W materiałach przedaukcyjnych podawano, że brakuje w nim tylko 12 stron. W odróżnieniu od starszych fragmentów biblijnych, takich jak rękopisy z Qumran, mamy tu do czynienia nie z pojedynczymi fragmentami, lecz z niemal całą Biblią hebrajską zapisaną w formie kodeksu, czyli księgi.
W marcu 2023 roku rękopis można było oglądać w Tel Awiwie, zanim trafił na aukcję w Nowym Jorku. Już wtedy szacowano, że sprzedaż może przynieść od 30 do 50 mln dolarów. Ostateczna cena — 38,1 mln dolarów — mieści się więc w tym przedziale, choć nie osiągnęła najwyższych prognoz.
Warto przy tej okazji uważać na język medialnych uproszczeń. Sformułowanie „najstarsza Biblia sprzedana za miliony” brzmi efektownie, ale wymaga dopowiedzenia. Starsze od Codex Sassoon są choćby zwoje znad Morza Martwego, a sam kodeks nie jest Biblią chrześcijańską, tylko Biblią hebrajską. Uczciwiej byłoby napisać: jeden z najstarszych niemal kompletnych rękopisów Biblii hebrajskiej został sprzedany za 38,1 mln dolarów.
Znaczenie tej transakcji nie sprowadza się jednak do rekordu cenowego. Codex Sassoon jest ważnym świadkiem tradycji masoreckiej — tej tradycji przekazu tekstu hebrajskiego, w której utrwalano nie tylko spółgłoskowy tekst Biblii, ale także system znaków samogłoskowych, akcenty, kantylację i noty pomagające skrybom zachować poprawne brzmienie oraz zapis. To zabytek pokazujący, jak tekst biblijny przechodził od starożytnych zwojów do średniowiecznej księgi.
Historia samego rękopisu też jest niezwykła. Z zachowanych adnotacji wynika, że kodeks zmieniał właścicieli, był związany z synagogą w Makisinie w północno-wschodniej Syrii, a potem na około 500 lat zniknął z historii. W 1929 roku nabył go David Solomon Sassoon, od którego pochodzi obecna nazwa rękopisu.
Dlatego wiadomość o sprzedaży Codex Sassoon jest ważna, ale nie dlatego, że „odkryto najstarszą Biblię”. Ważna jest dlatego, że jeden z najcenniejszych świadków hebrajskiego tekstu biblijnego trafił z prywatnych rąk do muzeum, gdzie ma być dostępny dla publiczności i badaczy. To dobra wiadomość nie tylko dla kolekcjonerów i historyków książki, ale także dla wszystkich zainteresowanych historią Biblii.
Linki źródłowe i bliskie źródłowym
Sotheby’s — strona aukcyjna Codex Sassoon:
https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2023/codex-sassoon-the-earliest-most-complete-hebrew-bible/codex-sassoon-circa-900-land-of-israel-or-syriaSotheby’s — wyniki aukcji majowych 2023:
https://www.sothebys.com/en/articles/the-new-york-sales-may-2023-resultsSotheby’s — omówienie historii Codex Sassoon:
https://www.sothebys.com/en/articles/sassoon-codex-oldest-most-complete-hebrew-bibleANU Museum of the Jewish People — Codex Sassoon:
https://anumuseum.org.il/codex-sassoon/JTA — informacja z dnia transakcji o zakupie dla ANU Museum:
https://www.jta.org/2023/05/17/culture/codex-sassoon-acquired-by-anu-museum-of-the-jewish-people-for-38-1-millionAssociated Press / Spectrum News — depesza z 17 maja 2023:
https://spectrumlocalnews.com/nys/central-ny/ap-top-news/2023/05/17/1100-year-old-hebrew-bible-sells-for-38m-at-auction-in-new-york
